Archive for augustus, 2007

Een einde aan de anonimiteit

augustus 1, 2007

Terwijl half Nederland brullend op de barricades staat om het recht te verdedigen Mohammed uit te maken voor Bin Laden, zaagt Justitie zonder noemenswaardige maatschappelijke ophef vrolijk verder aan de stoelpoten van de rechtsstaat. Lastige mensen die hun naam niet willen zeggen worden in vreemdelingendetentie gezet, en bezoekers van een bijeenkomst voor dierenrechten worden stuk voor stuk door de politie geregistreerd.

Voorstanders van de invoering van de identificatieplicht in 2005 wezen destijds vooral op het belang van dit instrument voor de bestrijding van terroristisch geweld. “Om terrorisme te voorkomen, is onder meer de identificatieplicht ingevoerd”, meldt de website Nederlandtegenterrorisme.nl. Dat de identificatieplicht in de praktijk vooral wordt gebruikt ter controle of registratie van mensen die verdacht worden van een kleine overtreding, ter opsporing van ‘illegalen’ of om mensen dwars te zitten die in de ogen van justitie en politie lastig zijn – zoals activisten – is inmiddels wel duidelijk. Het justitiële apparaat is dagelijks bezig met de verwerking van in wezen pietluttige zaakjes die te maken hebben met (weigering van) de identificatieplicht.

Het is niet voor niets dat Justitie zoveel moeite en energie steekt in het toepassen van de identificatieplicht, en het voeren van juridische procedures om deze praktijk te rechtvaardigen. Dit heeft niets te maken met de “bestrijding van terrorisme”; een argument dat destijds zelfs door politiecommissarissen werd weggehoond. Op het ogenblik is het zo dat politieagenten mensen om legitimatie kunnen vragen, indien dit “redelijkerwijs noodzakelijk” is voor het uitoefenen van de taak van de diender. Het doel van Justitie is thans het zover mogelijk oprekken van de omschrijving “redelijkerwijs noodzakelijk”, totdat elke aanleiding die een agent op straat ziet om van iemand zijn/haar legitimatie te eisen, ook acheraf door de rechter wordt goedgekeurd. Justitie is in dit kader volop bezig met het opbouwen van jurisprudentie.

Een tamelijk vèrgaande toepassing van de identificatieplicht vond vorige week plaats, buiten een terrein in de omgeving van Appelscha waar een bijeenkomst was georganiseerd van dierenrechtenactivisten. In de aanloop naar deze bijeenkomst was er in de media een nogal opgeklopte sfeer ontstaan, waarbij de indruk werd gewekt dat het met de bijeenkomst op het kampeerterreintje in werkelijkheid ging om een terroristische topconferentie, waarbij ook de veestapel in de directe omgeving ernstig gevaar liep. Er verschenen vreselijke berichten in de media: zo zouden de campingbezoekers onder meer overleggen over “het anoniem sturen van mailtjes en het leren omgaan met gevangenisstraf”. Hier moest hard tegen worden opgetreden! De Nederlandse justitie gaf rechercheurs uit Duitsland, Engeland en Ierland toestemming om te infiltreren op de camping, en de politie besloot om bij de ingang van de bijeenkomst een controlepost op te richten. Dit terwijl Justitieminister Hirsch Ballin eerder had verklaard dat “van het trainen van dierenactivisten voor het uitvoeren van radicale acties, noch van het verstoren van de openbare orde of het plegen van strafbare feiten in het onderhavige geval sprake lijkt te zullen zijn”. Iedereen die het terrein wilde betreden moest een legitimatiebewijs tonen, waarvan de gegevens werden genoteerd. Het programma NOVA liet beelden zien van verbijsterde Engelse bezoekers van de bijeenkomst, die verklaarden dit in hun land nog nooit te hebben meegemaakt.

Justitie is er echter niet alleen op uit de toepassing van de identificatieplicht in zoveel mogelijk gevallen te rechtvaardigen. Het zit Justitie niet lekker dat mensen zich na aanhouding nog steeds kunnen beroepen op zwijgrecht. Wie aangehouden wordt heeft het recht geen enkele verklaring af te leggen, ook niet over zijn of haar identiteit. Begin deze maand werden twee mensen aangehouden die in Zeist protesteerden tegen de nieuwbouw van een vreemdelingengevangenis. Zij weigerden na aanhouding hun identiteit bekend te maken. Tot hun verbijstering werden zij als gevolg hiervan door de Utrechtse politie zélf in vreemdelingenbewaring gezet, uiteindelijk in het ‘vertrekcentrum’ op Schiphol-Oost.

Het in vreemdelingendetentie plaatsen van activisten die zich op hun zwijgrecht beroepen is al verschillende keren gebeurd dit jaar, en heeft duidelijk tot doel arrestanten onder druk te zetten hun anonimiteit op te geven, gebruik makend van de Vreemdelingenwet. Dreigen met vreemdelingendetentie is intimiderend, aangezien deze detentie in principe van onbeperkte duur is, en de omstandigheden in ‘vertrekcentra’ harder zijn. Maar het gebruik van de Vreemdelingenwet in dit geval is misbruik: volgens deze wet kunnen mensen enkel in vreemdelingendetentie worden gezet, als er duidelijke aanwijzingen of omstandigheden zijn dat iemand niet rechtmatig in Nederland verblijft.(*) De rechter oordeelde dat van dergelijke aanwijzingen of omstandigheden geen sprake was. De ene persoon op Schiphol-Oost die nog steeds haar persoonsgegevens niet had prijsgegeven moest onmiddellijk worden vrijgelaten, en kreeg een schadevergoeding toegewezen van 775 euro.

“De politie van Utrecht, die volgens de rechter de wet dus verkeerd interpreteerde, wil na deze uitspraak niets meer zeggen over de zaak en verwijst naar staatssecretaris Albayrak van Justitie”, viel vervolgens in de krant te lezen. Het is dus wel duidelijk waar het idee om bij wijze van experiment de Vreemdelingenwet op activisten toe te passen vandaan komt: van de PvdA-staatssecretaris Albayrak. Benieuwd hoe zij zich met haar collega Hirsch Ballin uit deze zaak gaat lullen, want kamervragen zijn al gesteld.

Door activistisch links wordt terecht geprotesteerd tegen al deze inbreuken in de persoonlijke levenssfeer en de schending van elementaire burgerrechten. Het ziet er echter steeds meer naar uit dat in de nabije toekomst de mogelijkheid om anoniem te blijven, voorgoed tot het verleden zal behoren. Het verzamelen en opslaan van biometrische gegevens van alle burgers is binnen een paar jaar realiteit. DNA-materiaal van personen die voor een ernstig delict zijn veroordeeld wordt opgeslagen. Moderne techniek, variërend van slimme camera’s tot de OV-chipkaart, maakt het voor mensen steeds lastiger zich anoniem te verplaatsen. De tijdsgeest zit ook tegen: vroeger heerste de gezonde opvatting dat het niemands zaak was te weten wie jij bent of waar je naar op weg bent. Ook liberalen vonden dit, maar die bestaan niet meer in Nederland. Tegenwoordig zien de meeste mensen je als een verdacht persoon indien je gesteld bent op je privacy.

Het ultieme doel van Justitie is een samenleving waarin de identiteit van iedereen altijd te achterhalen is, legitimatiebewijs of niet. Dat doel is over een paar jaar bereikt, en dan is deze discussie zowieso achterhaald.

(*) Strikt genomen mogen enkel mensen in vreemdelingenbewaring worden geplaatst, die uitgezet kunnen worden. In de praktijk worden veel mensen erin gezet die helemaal niet uitgezet kunnen worden, die worden na een paar maanden weer op straat gekwakt.

Bron: Eurodusnie website, augustus 2007