Fortuyns erfenis

Bij het standbeeld van Fortuyn aan de Korte Hoogstraat in Rotterdam is een bordje geplaatst met de intrigerende tekst “Pim, je had gelijk”. Waar dit gelijk nu precies uit bestond is tamelijk onduidelijk, maar voor zijn volgelingen is dit van ondergeschikt belang. De media zijn deze dagen wanhopig op zoek naar het antwoord op de vraag wat nu de ‘erfenis’ van Fortuyn is.

Van de Lijst Pim Fortuyn is weinig anders meer over dan een partijarchief, ondergebracht op de zolder van voorzitter Bert Snel in Muiden, en een flinke rij ex-kamerleden met een wachtgeldregeling. De politieke nalatenschap van Pim Fortuyn is een stuk minder concreet. “Pim heeft zaken weer bespreekbaar gemaakt” wordt vaak gezegd, maar welke dingen dit dan precies zijn, wordt er zelden bijgezegd. Ook niet door Mat Herben, die in NRC Handelsblad verongelijkt vaststelt dat de politiek tegenwoordig “de problemen niet meer voorop stelt”, terwijl Fortuyn dit natuurlijk altijd wel deed.

Ondanks al deze vaagheid vallen er wel een paar grote lijnen te onderscheiden, die onderdeel uitmaken van wat je de ‘erfenis van Fortuyn’ kunt noemen.

De stem van het volk

In de eerste plaats beweerde Fortuyn altijd dicht bij het volk te staan, de “stem van de mensen in de straat” te vertegenwoordigen of zoals hij zelf zei tijdens zijn grote speech voor Leefbaar Nederland in november 2001: “we willen het land teruggeven aan de mensen”. De door Fortuyn verfoeide Linkse Kerk noemt dit vaak geringschattend ‘populisme’. Dicht bij het volk staan betekent dat je je voortdurend, zoals ook Geert Wilders doet, moet afzetten tegen “de politici in Den Haag”. Daar hoor jij als vertolker van de stem van het volk natuurlijk niet bij, nee, daar heb je een grote afschuw van. Met een frisse, alles doorziende blik kom jij naar Den Haag om eens flink de bezem erdoor te halen, en de grijze muizen die bezig zijn met die typisch Haagse ‘achterkamertjespolitiek’ te verdrijven. Dat kan door het bieden van simpele oplossingen voor complexe maatschappelijke problemen. Als de bureaucraten die in verzorgingshuizen de administratie doen nu eens achter hun bureau vandaan komen en bejaarden onder de douche gaan zetten, zijn de wachtlijsten in de zorg meteen verdwenen, beweerde Fortuyn graag. Om drugssmokkelaars af te schrikken moet je ze in open kooien op Schiphol opsluiten. Met dergelijke ideeën werd Fortuyn populair, en hield hij, zoals zijn chauffeur Hans Smolders zei, “de feeling met de gewone man”.

Deze versimpeling van de politieke realiteit waarmee men in het gevlei van “het volk” tracht te komen is aangeslagen bij politici. Voorbeelden van de “Jip en Janneke” redeneringen zijn er genoeg. Dion Graus van de PVV die de bierprijs voor drie jaar wil halveren om de brouwers te straffen voor prijsafspraken, ex-VVD leider Van Aartsen die bijstandsmoeders in de kinderopvang wilde neerzetten, dat soort overzichtelijke maatregelen. Dat het niet kan, niet klopt of niet werkt doet minder ter zake; het gaat er in de eerste plaats om dat je er populair mee wordt onder ‘het volk’. Ik moest hier ook meteen aan denken toen ik gisteren een sticker zag van de Leidse VVD-afdeling met de prikkelende tekst “PvdA, SP, Groenlinks en Christenunie bezuinigen 1,2 miljoen op ouderen en gehandicapten. Dit om 25 Leidse junks van heroïne te voorzien.” De ‘Linkse Kerk’ pakt geld van de gehandicapten en geeft het aan heroïnejunks! Daar smult het volk natuurlijk van. Topscorer in dit genre is de uitgerangeerde LPF’er Joost Eerdmans, die onlangs in een praatprogramma aangaf hoe de ambtenarenbureaucratie aangepakt moet worden: hij pakte een krant, liet enkele personeelsadvertenties van een ministerie zien, en zette hier op krachtdadige wijze een groot kruis doorheen. “Het geld dat we zo besparen kan rechtstreeks naar de bejaardenhuizen toe” kraaide hij. Eerdmans runt nu een website, waar burgers (uit “het volk”) ‘nutteloze’ ambtenaren kunnen aangeven. Het gegeven dat Eerdmans de prestigieuze Thorbecke-prijs ontving van de Universiteit Leiden zegt veel over het niveau dat – met dankzij Fortuyn – de Nederlandse politiek heeft bereikt.

Volg de leider

De tweede component van de ‘erfenis van Fortuyn’ is het centraal stellen van de leiderspersoon in de politiek, in plaats van de inhoud of een partij-organisatie. In het geval van Fortuyn nam dit zelfs de vorm aan van een persoonsverheerlijking die ongekend was voor de Nederlandse politiek. Fortuyn, die zijn eigen huis had volgehangen met portretten van zichzelf, genoot hier met volle teugen van en voelde zich pas mens als hij een massa aanbidders kon toespreken of een batterij camera’s op zich gericht had. De absolute leidersrol die hij had verworven bij Leefbaar Nederland – “het leken wel Oost-Europese verkiezingen van voor de val van de muur”, gaf hij zelf toe bij zijn verkiezing als partijleider – was bijna griezelig, zelfs toen na zijn geruchtmakende Volkskrant interview zijn positie in de partij onmogelijk was geworden. Het bestuur brak uiteindelijk met Fortuyn vanwege de opgelopen machtstrijd met Jan Nagel, en niet vanwege zijn omstreden uitspraken over het opzeggen van het Vluchtelingenverdrag, de islam als een ‘achterlijke cultuur’ en de grenzen sluiten voor asielzoekers. De aanbidding van de Leefbaar Nederland-top voor hun grote leider nam tijdens de leiderscrisis zelfs genante vormen aan. Een filmcamera legde de huilende bestuurder Broos Schnetz vast, die Fortuyn nauwelijks durft aan te kijken, en met trillende stem zegt: “We houden van je, en we geloven in je, maar sommige dingen kun je gewoon niet zeggen.. (snikt) ..Jij loopt gewoon twee stappen harder dan de rest (…) We zullen je nooit laten vallen”. Fortuyns positie in de Leefbaar Nederland-top was dermate overheersend en bepalend geworden, dat de partij volledig in elkaar zakte na zijn vertrek.

Fortuyn startte toen de LPF, waar zijn machtspositie absoluut was. Fortuyn was een soort popster geworden, en hoewel zijn positie wat dat betreft waarschijnlijk niet meer zal worden geëvenaard, werkt de persoonscultus in de politiek nog steeds door. Socioloog Dick Pels noemt het in NRC Handelsblad “sterrenpolitiek”; Paul Rosemöller stelt dat het vóór Fortuyn niet voorkwam dat politici om een handtekening werd gevraagd en Rita Verdonk probeerde enkel op basis van haar populariteit onder de bevolking het leiderschap in de partij over te nemen. Een idee dat samenhangt met de leiderspersoon-cultus is dat partijleden of een partijstructuur overbodig zijn. Marco Pastors vond voor zijn partij Een NL leden niet nodig: die zijn alleen maar lastig en veroorzaken een hoop rompslomp en administratie. Hetzelfde geldt voor Geert Wilders: absoluut leider van zijn partij en tevens enig lid en bestuurder, want niemand kan zich bij zijn partij aansluiten. Het centraal stellen van de leider, en het absoluut maken van de macht van één persoon in een partij is na Fortuyn sterk in opkomst. Dat is een belangrijke reden waarom veertig procent van de Nederlanders meent dat PVV-leider Geert Wilders het gedachtengoed van Fortuyn het best verwoordt.

Grenzen dicht

Maar dat laatste heeft ook een andere reden, en dat is het derde element van de ‘erfenis van Fortuyn’: de toegenomen afkeer van vreemdelingen, en met name moslims, die bovendien openlijk kan worden uitgesproken tegenwoordig. Fortuyn, zo bevestigt ook zijn ex-vriend Ari Versluis dit weekend in NRC Handelsblad, was bang voor alles wat niet-westers was. Hij kon moeilijk omgaan met vreemdelingen: “Hij kon wel met ze praten, maar alleen als ze geassimileerd waren en in een goede auto reden”. De westerse cultuur zag hij als “verheven”. Fortuyn wilde nog slechts nul asielzoekers toelaten, en had als ideaal “er komt geen islamiet meer binnen”. Tijdens een crisisberaad met het bestuur van Leefbaar Nederland schoot Fortuyn uit zijn slof, terwijl de camera meedraaide: “We hebben hier in het land godverdomme een vijfde colonne, van mensen die het land naar de verdommenis willen brengen. En daar ga ik niet voor. En ik zeg, u mag hier blijven, maar u past u aan. Ik moet maar horen, allah is groot, ik ben een vies varken, u bent een christenhond. Dat zeggen zij, en u vindt het goed? Ik ben heel beheerst geweest, maar u laat over zich lopen, en ik doe het niet meer. En dat is waar ik die zetels vandaan haal, want dit land is het zat.”

Dat ging er bij veel Nederlanders in als koek, en dat gegeven hebben veel politici in hun zak gestoken. En dus kan Jeroen Dijsselbloem nu pleiten voor “cultureel bepaalde straffen” voor Marokkanen, vertelt Hans Spekman dat illegalen “het brood weghalen van de mensen die hier legaal zijn”, meent Wilders dat de grenzen niet enkel dichtmoeten maar wenst hij bovendien dat de hier wonende moslims “vrijwillig het land verlaten”, denkt Henk Kamp dat vreemdelingen teveel rommel veroorzaken, en heeft Nederland nu het strengste immigratiebeleid van Europa. Fortuyn heeft de discussie over de islam en over integratie op de agenda gezet”, heet dat dan.

Populisme, persoonsverheerlijking en klagen over buitenlanders: dat is dan de erfenis van Pim Fortuyn. Toch vallen er ook wel wat aardige dingen over de man te zeggen. Zijn optredens op tv en toespraken, verzameld op de dvd ‘De nacht van Fortuyn’ – een absolute aanrader – blijven, afgezien van Fortuyns politieke ideeën, amusant en fascinerend om te zien. Fortuyn kon een goed betoog afsteken en maakte geen zurige, gefrustreerde indruk, en was wat dat betreft het tegendeel van zijn zgn. ‘erfgenamen’ als Marco Pastors, Geert Wilders, Ronald Sørensen en Rita Verdonk. Verder zat hij graag in zijn onderbroek aan de bar in homo-leathercafe Shaft in Rotterdam, meende hij dat een rood verkeerslicht niet voor hem gold; noemde hij zich graag professor, ook toen hij dit al lang niet meer was, en had hij zijn naam van ‘Fortuin’ veranderd in het sjiekere ‘Fortuyn’.

Bron: Eurodusnie website, mei 2007

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


%d bloggers liken dit: