De ondergang van de PvdA

De Nederlandse politiek lijkt een wat luwe periode in te gaan, ware het niet dat de kans aanwezig is dat de in elkaar stortende PvdA het gehele kabinet met zich meesleurt. Wat een merkwaardige partij is het toch: al jaren aan het verrechtsen, maar wel met de sterke behoefte “een brede volkspartij” te zijn.

In 2005 dacht de PvdA nog in alle rust de aanstaande verkiezingen te kunnen afwachten: de partij stond er florissant voor in de peilingen, en er was dus geen enkele noodzaak om na te denken over inhoudelijke strategie of een duidelijke positionering ten opzichte van andere partijen. Men stond bovenaan in de peilingen, en wie de grootste is komt vanzelf wel in de regering, en dan zien we wel weer, zo was de stemming in de PvdA.

Het idee van Wouter Bos, de Grote Leider waar de hele partij op vertrouwde, was simpel: comfortabel achteroverleunen, hier en daar wat klagen over ‘asociale trekjes’ van het kabinet VVD-CDA-D66, en voor de rest lekker in het midden blijven rondhangen, dan komt het wel goed. Toen de riante positie in de peilingen op niets bleek te zijn gebaseerd, en het voorspelde zetelaantal met de verkiezingen in zicht elke week op een lager niveau kwam, brak de paniek in de tent los, maar wist men er niets meer aan te doen. Voor een aardige indruk van het gestuntel in de partij zijn de “Wouter tapes” een aanrader: verbijsterend om te zien hoe een lang bestaande, professionele organisatie zo stuntelig en amateuristisch kan opereren.

In de Volkskrant van 14 april probeert Wouter Bos in een opiniestuk (“Wij zullen SP in het debat niet sparen”) de problemen in de PvdA te verklaren: de verkiezingen zouden zijn verloren omdat de “strategische uitgangspositie van de PvdA sowieso moeilijk was”; bovendien “zien we dat overal in Europa sociaal-democraten het moeilijk hebben”. Oja, en daarnaast waren er nog wat foutjes gemaakt. Bos lijkt het gewoon niet door te hebben: de PvdA heeft de verkiezingen niet verloren vanwege een “moeilijke strategische uitgangspositie”, maar omdat de enige strategie van de PvdA bestond uit het gezapig afwachten tot men de door Maurice de Hond beloofde zetels kon incasseren. Een staat van “ideologische leegte” dus, waar enkele prominente PvdA’ers dit weekend in NRC Handelsblad over klagen.

Ernstig is ook de onaantastbare positie die Wouter Bos zelf inneemt in de partij. De volledige partij beschouwde hem tot een jaar geleden als de kip met de gouden eieren, die van de PvdA weer de grootste partij zou maken. Intern debat was hierdoor niet nodig, zelfs ongewenst, of zoals een studie van het eigen wetenschappelijk bureau stelt: “Er is angst in de PvdA geslopen om het debat openlijk met elkaar aan te gaan – de partijleider is heilig verklaard”. Ook partijcoryfee Adri Duivesteijn denkt in die richting: „Wouter was onaantastbaar (…). Debat werd gezien als deloyaal.” Wouter mocht na de rampzalige verkiezingsuitslag echter gewoon blijven zitten, en zijn positie in de PvdA – ondanks af en toe wat plaagstootjes van ongevaarlijke mensen als Jan Pronk – lijkt nog steeds onaantastbaar.

De PvdA, schreef Bos twee weken geleden in De Volkskrant, moet weer een “brede volkspartij” worden, “met meer Jan Schaefer types”. Jan Schaefer was in de jaren zeventig en tachtig enkele malen staatssecretaris voor de PvdA, en sprak veel mensen aan vanwege zijn eenvoudige voorkomen en afkomst: hij droeg meestal een spijkerboek, en natuurlijk geen das, en had geen academische opleiding, maar was banketbakker geweest. Wouter Bos denkt dat met meer van dat soort ‘eenvoudige’ types het met de partij vanzelf wel weer goed zal komen. Daarnaast denkt Bos dat “er meer geïnvesteerd moet worden in het verhaal”van de PvdA.

Maar dat verhaal is nu juist het probleem. De Partij van de Arbeid is de laatste 20 jaar zo dicht tegen het CDA aangekropen, dat het zelfs voor het partijkader – laat staan voor de potentiële kiezer – compleet onduidelijk is geworden wat dat verhaal nu eigenlijk is. Al meteen na de vroming van het CDA-PvdA-CU kabinet begon de verwarring: het miljarden kostende project Joint Strike Fighter, waar de PvdA altijd tegen geageerd had, bleek voor de partij ineens nu wèl een interessant project, en van een onderzoek naar de politieke steun van Nederland inzake de oorlog tegen Irak, waar door PvdA kamerleden tot in den treure voor gepleit was, hoefde het ineens niet meer te komen. Dan kun je wel “meer gaan investeren” in je verhaal, maar dan snapt niemand er al lang iets meer van.

Hetzelfde treurige verhaal gaat op voor de opstelling van de PvdA in de discussie over de Europese Grondwet. De PvdA was voorstander van de Europese grondwet in 2005, maar pleitte toen in ieder geval nog voor een referendum, zodat de mensen voor wie die grondwet zou gelden, er nog ja of nee tegen konden zeggen. De Grondwet werd verworpen. Frans Timmermans, destijds PvdA kamerlid en in 2005 fervent voorstander van een referendum, maakte zich tijdens de laatste verkiezingscamapgne nog sterk voor een nieuw referendum, mocht er een nieuw verdrag aankomen. Inmiddels is hij staatssecretaris, en van mening dat een referendum niet echt nodig is om een nieuwe EU grondwet in te voeren. Vrijwel hetzelfde verdrag kan nu ook wel zonder een volksraadpleging worden ingevoerd. Hoe denkt een partij nog geloofwaardigheid te behouden met dit soort gedraai? Wouter Bos pleit voor een “vernieuwde constructief-kritische visie op Europa”, verklaarde hij onlangs. Dat klinkt erg interessant, maar als je de boel belazert door beloftes te doen en vervolgens niet na te komen, zullen uiteindelijk maar weinig mensen in je visie geïnteresseerd zijn.

Ook op andere punten kan de PvdA maar weinig indruk maken. Bij de jaarlijks terugkerende discussie over de topinkomens en bonussen in het bedrijfsleven stelde Bos zich bijzonder slap op: hij verklaarde er niets aan te kunnen doen, want de vrije markt is nu eenmaal vrij, en wie hard werkt mag ook best wel heel veel verdienen. Als Bos nu echt een beginnetje met die ‘brede volkspartij’ had willen maken, had hij een pact met de bonden tegen de veelverdieners moeten voorstellen: verdienen er ergens managers te veel? Dan gewoon de hele boel plat in zo’n bedrijf, totdat die managers zijn opgedonderd. Een “Jan Schaefer type” zou dat hebben toegejuicht, maar Wouter Bos vindt zoiets natuurlijk veel te ver gaan, laat staan de door het poldermodel volledig ingepakte bonden, die zich over het hele thema angstvallig op de vlakte houden.

Een andere kwestie: onlangs bereikte het kabinet een akkoord over een “eigen risico” in de zorg van 150 euro. Dat is dus een verslechtering: naast een dure zorgpremie moet je nu ook eerst zelf gaan opdraaien voor de eerste 150 euro voor als je naar een specialist moet. Ter compensatie kun je dan een paar euro minder per jaar premie betalen, maar dat is slechts tijdelijk: de steenrijke verzekeraars voorspellen nu al weer flinke premiestijgingen in de komende jaren. PvdA kamerlid van de Veen noemt het “eigen risico-plan” in de Volkskrant een ‘fantasieloos geheel’ maar het plan gaat waarschijnlijk wel door. De ‘onnodige zorgconsumptie’ moet namelijk worden teruggedrongen. Dat zorg betaalbaar moet zijn voor iedereen, de ‘consumptie’ ervan niet moet worden afgestraft met ‘eigen risico’ of ‘no claim’ regelingen – alsof je het hebt over een autoverzekering – en dat bedrijven niet moeten verdienen aan de ziektes van mensen of bepalen wat wel of niet in een pakket komt, is een idee dat bij de PvdA al lang is afgestorven.

Als er nu nog wat geniale kamerleden bij de sociaaldemocraten zouden rondlopen, viel de schade misschien nog wat te beperken. Maar wat moet je nu met zo’n Jeroen Dijsselbloem, die in navolging van Geert Wilders een plan lanceerde voor verplichte ‘instellingskledij’ in jeugdgevangenissen, en “cultureel bepaalde straffen” voor Marokkanen? En wat moet je met iemand als Jacqueline Cramer, de PvdA-milieuminister die dwars tegen haar partijprogramma in zegt wel wat te zien in nieuwe kerncentrales? Geen wonder dat de partij in de peilingen inmiddels is weggezakt naar 24 zetels.

Een voorspelling: de PvdA zal de komende maanden blijven duikelen in de peilingen, en vanuit de partij zal de reactie zijn dat “men er niet in slaagt de boodschap goed uit te leggen”. Maar het gaat helemaal niet om de manier van uitleggen, het is de boodschap zèlf, of het ontbreken ervan, dat het probleem vormt. De PvdA is stuurloos en radeloos geworden door het nu al jaren aanhoudende gestuntel en gedraai. Vorige week trad het voltallige bestuur af, nadat partijvoorzitter Van Hulten de eer al aan zichzelf had gehouden. De reactie van Wouter Bos: “We moeten nu deze crisis achter ons laten en een nieuw begin maken met een krachtdadig interim-bestuur”. En zo moddert men maar verder.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


%d bloggers liken dit: