Archive for april, 2007

De ondergang van de PvdA

april 4, 2007

De Nederlandse politiek lijkt een wat luwe periode in te gaan, ware het niet dat de kans aanwezig is dat de in elkaar stortende PvdA het gehele kabinet met zich meesleurt. Wat een merkwaardige partij is het toch: al jaren aan het verrechtsen, maar wel met de sterke behoefte “een brede volkspartij” te zijn.

In 2005 dacht de PvdA nog in alle rust de aanstaande verkiezingen te kunnen afwachten: de partij stond er florissant voor in de peilingen, en er was dus geen enkele noodzaak om na te denken over inhoudelijke strategie of een duidelijke positionering ten opzichte van andere partijen. Men stond bovenaan in de peilingen, en wie de grootste is komt vanzelf wel in de regering, en dan zien we wel weer, zo was de stemming in de PvdA.

Het idee van Wouter Bos, de Grote Leider waar de hele partij op vertrouwde, was simpel: comfortabel achteroverleunen, hier en daar wat klagen over ‘asociale trekjes’ van het kabinet VVD-CDA-D66, en voor de rest lekker in het midden blijven rondhangen, dan komt het wel goed. Toen de riante positie in de peilingen op niets bleek te zijn gebaseerd, en het voorspelde zetelaantal met de verkiezingen in zicht elke week op een lager niveau kwam, brak de paniek in de tent los, maar wist men er niets meer aan te doen. Voor een aardige indruk van het gestuntel in de partij zijn de “Wouter tapes” een aanrader: verbijsterend om te zien hoe een lang bestaande, professionele organisatie zo stuntelig en amateuristisch kan opereren.

In de Volkskrant van 14 april probeert Wouter Bos in een opiniestuk (“Wij zullen SP in het debat niet sparen”) de problemen in de PvdA te verklaren: de verkiezingen zouden zijn verloren omdat de “strategische uitgangspositie van de PvdA sowieso moeilijk was”; bovendien “zien we dat overal in Europa sociaal-democraten het moeilijk hebben”. Oja, en daarnaast waren er nog wat foutjes gemaakt. Bos lijkt het gewoon niet door te hebben: de PvdA heeft de verkiezingen niet verloren vanwege een “moeilijke strategische uitgangspositie”, maar omdat de enige strategie van de PvdA bestond uit het gezapig afwachten tot men de door Maurice de Hond beloofde zetels kon incasseren. Een staat van “ideologische leegte” dus, waar enkele prominente PvdA’ers dit weekend in NRC Handelsblad over klagen.

Ernstig is ook de onaantastbare positie die Wouter Bos zelf inneemt in de partij. De volledige partij beschouwde hem tot een jaar geleden als de kip met de gouden eieren, die van de PvdA weer de grootste partij zou maken. Intern debat was hierdoor niet nodig, zelfs ongewenst, of zoals een studie van het eigen wetenschappelijk bureau stelt: “Er is angst in de PvdA geslopen om het debat openlijk met elkaar aan te gaan – de partijleider is heilig verklaard”. Ook partijcoryfee Adri Duivesteijn denkt in die richting: „Wouter was onaantastbaar (…). Debat werd gezien als deloyaal.” Wouter mocht na de rampzalige verkiezingsuitslag echter gewoon blijven zitten, en zijn positie in de PvdA – ondanks af en toe wat plaagstootjes van ongevaarlijke mensen als Jan Pronk – lijkt nog steeds onaantastbaar.

De PvdA, schreef Bos twee weken geleden in De Volkskrant, moet weer een “brede volkspartij” worden, “met meer Jan Schaefer types”. Jan Schaefer was in de jaren zeventig en tachtig enkele malen staatssecretaris voor de PvdA, en sprak veel mensen aan vanwege zijn eenvoudige voorkomen en afkomst: hij droeg meestal een spijkerboek, en natuurlijk geen das, en had geen academische opleiding, maar was banketbakker geweest. Wouter Bos denkt dat met meer van dat soort ‘eenvoudige’ types het met de partij vanzelf wel weer goed zal komen. Daarnaast denkt Bos dat “er meer geïnvesteerd moet worden in het verhaal”van de PvdA.

Maar dat verhaal is nu juist het probleem. De Partij van de Arbeid is de laatste 20 jaar zo dicht tegen het CDA aangekropen, dat het zelfs voor het partijkader – laat staan voor de potentiële kiezer – compleet onduidelijk is geworden wat dat verhaal nu eigenlijk is. Al meteen na de vroming van het CDA-PvdA-CU kabinet begon de verwarring: het miljarden kostende project Joint Strike Fighter, waar de PvdA altijd tegen geageerd had, bleek voor de partij ineens nu wèl een interessant project, en van een onderzoek naar de politieke steun van Nederland inzake de oorlog tegen Irak, waar door PvdA kamerleden tot in den treure voor gepleit was, hoefde het ineens niet meer te komen. Dan kun je wel “meer gaan investeren” in je verhaal, maar dan snapt niemand er al lang iets meer van.

Hetzelfde treurige verhaal gaat op voor de opstelling van de PvdA in de discussie over de Europese Grondwet. De PvdA was voorstander van de Europese grondwet in 2005, maar pleitte toen in ieder geval nog voor een referendum, zodat de mensen voor wie die grondwet zou gelden, er nog ja of nee tegen konden zeggen. De Grondwet werd verworpen. Frans Timmermans, destijds PvdA kamerlid en in 2005 fervent voorstander van een referendum, maakte zich tijdens de laatste verkiezingscamapgne nog sterk voor een nieuw referendum, mocht er een nieuw verdrag aankomen. Inmiddels is hij staatssecretaris, en van mening dat een referendum niet echt nodig is om een nieuwe EU grondwet in te voeren. Vrijwel hetzelfde verdrag kan nu ook wel zonder een volksraadpleging worden ingevoerd. Hoe denkt een partij nog geloofwaardigheid te behouden met dit soort gedraai? Wouter Bos pleit voor een “vernieuwde constructief-kritische visie op Europa”, verklaarde hij onlangs. Dat klinkt erg interessant, maar als je de boel belazert door beloftes te doen en vervolgens niet na te komen, zullen uiteindelijk maar weinig mensen in je visie geïnteresseerd zijn.

Ook op andere punten kan de PvdA maar weinig indruk maken. Bij de jaarlijks terugkerende discussie over de topinkomens en bonussen in het bedrijfsleven stelde Bos zich bijzonder slap op: hij verklaarde er niets aan te kunnen doen, want de vrije markt is nu eenmaal vrij, en wie hard werkt mag ook best wel heel veel verdienen. Als Bos nu echt een beginnetje met die ‘brede volkspartij’ had willen maken, had hij een pact met de bonden tegen de veelverdieners moeten voorstellen: verdienen er ergens managers te veel? Dan gewoon de hele boel plat in zo’n bedrijf, totdat die managers zijn opgedonderd. Een “Jan Schaefer type” zou dat hebben toegejuicht, maar Wouter Bos vindt zoiets natuurlijk veel te ver gaan, laat staan de door het poldermodel volledig ingepakte bonden, die zich over het hele thema angstvallig op de vlakte houden.

Een andere kwestie: onlangs bereikte het kabinet een akkoord over een “eigen risico” in de zorg van 150 euro. Dat is dus een verslechtering: naast een dure zorgpremie moet je nu ook eerst zelf gaan opdraaien voor de eerste 150 euro voor als je naar een specialist moet. Ter compensatie kun je dan een paar euro minder per jaar premie betalen, maar dat is slechts tijdelijk: de steenrijke verzekeraars voorspellen nu al weer flinke premiestijgingen in de komende jaren. PvdA kamerlid van de Veen noemt het “eigen risico-plan” in de Volkskrant een ‘fantasieloos geheel’ maar het plan gaat waarschijnlijk wel door. De ‘onnodige zorgconsumptie’ moet namelijk worden teruggedrongen. Dat zorg betaalbaar moet zijn voor iedereen, de ‘consumptie’ ervan niet moet worden afgestraft met ‘eigen risico’ of ‘no claim’ regelingen – alsof je het hebt over een autoverzekering – en dat bedrijven niet moeten verdienen aan de ziektes van mensen of bepalen wat wel of niet in een pakket komt, is een idee dat bij de PvdA al lang is afgestorven.

Als er nu nog wat geniale kamerleden bij de sociaaldemocraten zouden rondlopen, viel de schade misschien nog wat te beperken. Maar wat moet je nu met zo’n Jeroen Dijsselbloem, die in navolging van Geert Wilders een plan lanceerde voor verplichte ‘instellingskledij’ in jeugdgevangenissen, en “cultureel bepaalde straffen” voor Marokkanen? En wat moet je met iemand als Jacqueline Cramer, de PvdA-milieuminister die dwars tegen haar partijprogramma in zegt wel wat te zien in nieuwe kerncentrales? Geen wonder dat de partij in de peilingen inmiddels is weggezakt naar 24 zetels.

Een voorspelling: de PvdA zal de komende maanden blijven duikelen in de peilingen, en vanuit de partij zal de reactie zijn dat “men er niet in slaagt de boodschap goed uit te leggen”. Maar het gaat helemaal niet om de manier van uitleggen, het is de boodschap zèlf, of het ontbreken ervan, dat het probleem vormt. De PvdA is stuurloos en radeloos geworden door het nu al jaren aanhoudende gestuntel en gedraai. Vorige week trad het voltallige bestuur af, nadat partijvoorzitter Van Hulten de eer al aan zichzelf had gehouden. De reactie van Wouter Bos: “We moeten nu deze crisis achter ons laten en een nieuw begin maken met een krachtdadig interim-bestuur”. En zo moddert men maar verder.

Advertenties

Alles netjes, iedereen gezond

april 2, 2007

Critici van het pas aangetreden kabinet hadden al snel geconcludeerd dat ‘betutteling’ de nieuwe trend was, en de term ‘spruitjeslucht’ viel nooit zo vaak te lezen in de media als in de afgelopen maanden. In werkelijkheid gaat het om een ideologische campagne van netheid en gezondheid, die al in de jaren tachtig is ingezet, met als doel de bevolking te disciplineren. Op verschillende fronten wordt de campagne van vorige kabinetten om de bevolking zoveel mogelijk af te snijden van middelen en mogelijkheden die een optimale inpassing in het arbeidsproces verhinderen door de huidige regering voortgezet. Dit komt onder andere tot uiting in het overheidsbeleid ten aanzien van roken, drogerende of stimulerende middelen en koffieshops, maar ook in een strijd tegen verloedering op TV en internet, en verrommeling op straat.

De meest in het oog springende campagne in dit kader blijft de strijd tegen het roken, gevoerd door de overheid en door haar gesubsidieerde, zogenaamd ‘onafhankelijke’ organisaties. Weinig maatschappelijke lobby’s hebben de afgelopen decennia zoveel succes gehad als de anti-rooklobby: het aantal rokers is flink gedaald en vertoont al sinds de jaren zestig een dalende lijn. Tot schrik van de gesubsidieerde Stivoro fanatici lijkt het aantal rokers zich nu echter te stabiliseren, en durven de overgebleven rokers zelfs wat meer te gaan roken. Dat kan natuurlijk niet ongestraft blijven. “De overheid is erg passief” merkte een medewerker op in de Volkskrant van deze week, “er moet een nieuwe, grote campagne komen”.

Een collega-organisatie van Stivoro, Clean Air Nederland, is er in geslaagd nog in deze kabinetsperiode een ‘rookvrije horeca’-plan af te dwingen. Goede afzuigsystemen, aparte ruimtes voor rokers, het is allemaal niet genoeg voor deze extremisten; de anti-rook lobby eist volledige zuiverheid. Dit gaat in de VS al zover dat roken in een auto, of in de buurt van kinderen aangepakt wordt, en zelfs roken in je eigen huis. Ontwikkelingen die ons allemaal nog staan te wachten.

En dan zijn er de paddo’s. Na de tragische dood, of zelfmoord, van een Frans meisje in Amsterdam werden de geestverruimende paddestoelen ineens een vreselijk gevaar voor de volksgezondheid. De burgerfatsoenspartijen, de zogenaamde liberalen van PVV en VVD, schreeuwden het hardst om een verbod, en journalisten deden in de media hun uiterste best voorbeelden te vinden van mensen die eveneens onder de invloed van paddo’s zelfmoord hadden gepleegd. “Meer doden door paddo’s” kopte de Volkskrant in een artikel, waaruit bleek dat in de afgelopen paar jaar vier of vijf zelfmoordgevallen in heel Europa waren opgetekend, waar waarschijnlijk paddo’s een rol hadden gespeeld. Bij een paar ervan hadden de gebruikers zich tegelijk vol laten lopen met alcohol. Geen wonder dat je dan rare dingen gaat doen, maar de paddo’s moesten het ontgelden en worden nu waarschijnlijk verboden.

De consumptie van alcoholische dranken kan nog steeds rekenen op een vrij brede tolerantie in Nederland, omdat het een gevestigde drug is en de elite er zelf ook aan verslaafd of gewend is, en het daarom wat huichelachtig zou overkomen er al te streng tegenop te treden. Straatverboden voor mensen die een drankje nuttigen zijn echter al aan de orde van de dag. In Leiden komt een dergelijk verbod in de nieuwe APV; in veel andere steden is dat al lang gebeurd. Ik sprak onlangs iemand die vertelde dat hij door een agent was aangesproken terwijl hij in alle rust een blikje bier dronk op een bankje in Rotterdam. Hij moest het leeggieten in een prullenbak. Een dergelijk beleid heeft een dubbel oogmerk: het ontmoedigt ongedisciplineerd gedrag, en de openbare ruimte ziet er ordelijker uit. Rijke mensen kunnen nog steeds op terrassen terecht, terwijl de goedkope ‘happy hours’ worden afgeschaft. Het is wel duidelijk wie door deze maatregelen gedisciplineerd moeten worden.

Dan is er de tv-seksreclame. Het schijnt dat er nog steeds imbecielen zijn die ’s nachts hun tijd verdoen met het kijken naar zender als RTL5, Talpa, etcetera, en dan ineens geconfronteerd worden met seksreclames. Wat blijkt nu uit onderzoek van het blad Metro? De meeste nachtbrakers, die uit vrije wil en waarschijnlijk uit pure verveling naar deze zenders kijken, blijken zich hieraan te ergeren, en willen dat er wat aan gedaan wordt. Het SP kamerlid Jasper van Dijk – ik kan me herinneren in een debatje met hem gezeten te hebben over de Europese verkiezingen, toen was hij nog met zinnige zaken bezig – pakte dit schandaal op, en stelde in het blad Metro: “het overvloedige aanbod van seks en geweld op tv is een reden tot zorg (….) de SP zal een gedragscode of strengere wettelijke voorschriften voorstellen”. Tot groot plezier van de Christenunie, ook tegenstanders van de “ranzigheid ten top”. Mensen kunnen ook besluiten om ’s nachts gewoon naar bed te gaan, of een leuk boekje te gaan lezen, of iets anders leuks te gaan doen, in plaats van zich uit vrije wil te gaan storen aan seksreclames. Maar dat is natuurlijk te simpel gedacht. Aan banden leggen dus die handel, of anders verbieden!

Coffeeshops zijn natuurlijk ook een vreselijke bron van kwaad. Van Balkenende is bekend dat hij ze het liefst allemaal zou sluiten, en zelfs het thuis roken van wiet zou willen verbieden. Nu zal het nog een tijdje duren voor hij dit bereikt heeft: daar moet eerst met voorbereidende maatregelen naartoe gewerkt worden. Listig was bijvoorbeeld de maatregel dat coffeeshops van het kabinet voortaan minimaal 500 meter van een school vandaan moeten liggen. In Den Haag, waar behoorlijk wat scholen zijn, leidt dit tot de voor Balkenende ongetwijfeld verheugende situatie dat er bijna geen coffeeshops meer overblijven, omdat er altijd wel ergens een school in de buurt ligt. Coffeeshops waar ook wel eens een biertje wordt verkocht, zijn onlangs al helemaal gesloten. In de zaken die nog overblijven, wordt de controle op de bezoekers tot absurde niveaus opgevoerd. In sommige coffeeshops gaat men al zover dat naast het verplicht tonen van een ID bewijs een gezichtsfoto en vingerafdruk wordt genomen van bezoekers, dit alles om te voorkomen dat mensen niet meer dan 5 gram meenemen en om minderjarigen uit te sluiten.

De moderne hang naar netheid en gezondheid is in drie opzichten een kenmerk van verrechtsing.

In de eerste plaats is het een poging van de elite de gewone mensen zo ‘arbeidsfit’ mogelijk te houden, zodat ze zich met extra overgave kunnen storten op hun functie als productiekracht in dienst van de landelijke economie. Wat dat betreft moeten de aanvallen op drugs en andere verlokkingen in hetzelfde licht worden bezien als de afschaffing van de WAO, het zagen aan de ontslagbescherming en het opjagen van bijstandsgerechtigden: de economie heeft behoefte aan een zo compleet en gezond mogelijk arbeidsleger, dat zich in optimale staat kan storten op de concurrentieslag met andere naties, die eveneens hun arbeidsleger tot optimale perfectie trainen. ‘Denkende arbeiders drinken niet, drinkende arbeiders denken niet’, meende Domela Nieuwenhuis; de huidige elite heeft deze slogan overgenomen na het woord ‘denken’ te hebben vervangen door ‘werken’.

In de tweede plaats is er sprake van disciplinering. Het is schadelijk voor de noodzakelijke gehoorzaamheid van een bevolking als deze zich kan overgeven aan ‘illegale’ middelen en clandestiene activiteiten. Het volk moet constant in toom worden gehouden en voortdurend worden opgejaagd en geobserveerd, om een serviele en gezagsgetrouwe mentaliteit in stand te houden. Permanente controle is hierbij een onmisbaar middel. Dit wordt in Nederland onder meer verwezenlijkt door permanent cameratoezicht in de meeste treinen en trams. In Engeland gaat het al een stuk verder: het ‘1984’ beeld van George Orwell is daar al lang verouderd – het flatje waar Orwell destijds zijn beroemde boek schreef, wordt nu bespied door 32 observatiecamera’s. Nieuw is de sprekende camera, die de gefilmde burger bepaalde opdrachten geeft als die een overtreding begaat.

In de derde plaats is de toenemende hang naar netheid en gezondheid typerend voor een nieuw nostalgisch soort nationalisme; een hang naar de tijd dat er nog geen vervuiling was, de boer nog met paard en wagen over de velden trok, alle Nederlandse huisvrouwen drie maal per week hun stoepje schoonveegden, hun ramen wasten met ammonia en er nog maar weinig enge buitenlanders rondliepen. Henk Kamp, die vorig jaar tijdens een televisieinterview aan het klagen was over plastic zakken op straat, legde feilloos dit verband : “Wij hebben in een snel tempo veel mensen uit allerlei landen in de wereld gekregen, ook uit landen waar het echt een rotzooi is (…) En dan komen mensen allemaal naar Nederland toe, en we hebben hier nog geen nieuw evenwicht gevonden in ons land.” AVRO-journalist Peter Jan Rens beweerde gisteren in “De Wereld draait door” dat de vrijheid in ons land wordt bedreigd door de ‘verrommeling van Nederland’. “De openbare ruimte wordt verpest (..) het tast de vrijheid van mensen aan, in ons mooie Nederland.”

Vanuit de media en de reclamewereld wordt volop meegewerkt aan de moderne idealen van netheid en gezondheid. Het is de vraag tot op welk niveau een bevolking zich door dergelijke maatregelen laat disciplineren voordat men beseft steeds verder gereduceerd te worden tot optimale slaaf van het systeem.

Bron: Eurodusnie website, april 2007